سید محمود علایی طالقانی، روحانی نواندیش، مفسر قرآن و سیاست‌ورز مسلمان، پیش از انقلاب سال ۱۳۵۷ از فعالین نهضت ملی شدن نفت و نهضت مقاومت ملی، از اعضای جبهه ملی دوم و از بنیانگذاران نهضت آزادی ایران بود. او همچنین، پس از پیروزی انقلاب، عضو شورای انقلاب، مجلس خبرگان قانون اساسی و نخستین امام جمعه تهران بود. طالقانی یکی از رهبران محبوب مردمی در جریان نهضت محسوب می‌شد و از اعتماد طیف گسترده‌ای از نیروها و گروه‌های سیاسی و اجتماعی نیز برخوردار بود. او پس از تحمل سال‌ها حبس در دوران حکومت پهلوی در جریان انقلاب از زندان آزاد شد و در فرصت کوتاه حیات خود پس از پیروزی انقلاب برای پیگیری امیدوارانۀ ایده‌هایش در ساختار جدید حاکمیت ایران با تمام توان تلاش کرد.

طالقانی در دورۀ استقرار حکومت انقلابی جدید به عنوان یک روحانی، از پذیرش مسئولیت‌های اجرایی دوری گزید و همواره بر دو اصلِ تقویت «وحدت» میان اقوام، اقشار و عقاید مختلف و ضرورت تشکیل «نظام شورایی» در کشور تأکید داشت. او هشت ماه پس از پیروزی انقلاب، در حالی که از روندهای شکل گرفته در کشور ناراضی بود، ناگهان درگذشت. در ادامه مروری بر برخی از مهمترین مراحل زندگی وی خواهیم داشت: