آزادی از زندان، آبان ۱۳۵۷

معرفی: آیت‌الله طالقانی در آخرین باری که زندانی بود، از نظر وضعیت جسمی شدیداً بیمار بود. او هم فشار خون و هم دیابت داشت. وضعیت جسمی طالقانی به قدری نامناسب بود که در بازدید صلیب سرخ از زندان‌ها، وقتی نماینده صلیب سرخ متوجه می‌شود که او ده سال حبس دارد، می‌گوید که یک‌سره بگویید حبس ابد! همسرش نیز در هجدهم تیر ماه 1357 در نامه‌ای خطاب به جمعیت ایرانی دفاع از آزادی و حقوق بشر وضعیت جسمی طالقانی را نامساعد خواندند و از آنها خواستند که برای فرستادن پزشک خصوصی به زندان برای معاینه و مداوای ایشان اقدامی انجام دهند. وضعیت جسمی نامساعد آیت‌الله طالقانی، برای ساواک این نگرانی را ایجاد کرده بود که در صورتی که او در زندان فوت کند، بر آتش خشم مردم دمیده شود. در نتیجه، ازغندی سربازجوی ساواک به طالقانی پیشنهاد می‌دهد که تقاضای عفو کند تا او را آزاد کنند. اما او این پیشنهاد را نمی‌پذیرد. سپهبد مقدم، رئیس ساواک، در گزارشی به تاریخ هفتم آبان ماه 1357 خطاب به شاه چنین می‌نویسد: «وضعیت نامبردگان (طالقانی و منتظری)، از جهات مختلف مورد توجه قشریون مذهبی است و در تظاهراتی که در ایران و خارج از کشور از طرف گروه‌های مذهبی انجام گرفته، آزادی یادشدگان از زندان درخواست، و تبلیغاتی نیز در این زمینه از طرف گروه‌های مذکور صورت گرفته و می‌گیرد. نظریه: نامبردگان بالا به علت بیماری متناوباً تحت معاینات پزشکی در زندان قرار می‌گیرند و در صورتی که در اثر شدت یافتن بیماری، خطری متوجه سلامت و زندگی آنها شود، این موضوع می‌تواند مستمسک جدید برای تبلیغات ضدمیهنی گروه‌های قشری مذهبی و مخالف باشد. لذا مستدعی است در صورت استقرار اراده سنیّۀ ملوکانه، بقیه مدت محکومیت افراد مذکور مورد عفو واقع و از زندان آزاد گردند.» این شرایط باعث می‌شود که طالقانی در اولین موج آزادی زندانیان سیاسی بر اثر فشار جریان انقلاب در شامگاه نهم آبان 1357 از زندان آزاد شود. از صبح نهم آبان که خبر احتمال آزاد شدن طالقانی از زندان به گوش رسید، جمعیتی در مقابل زندان قصر تجمع کردند، به محض بیرون آمدن آیت‌الله طالقانی از درب قصر شوری در جمعیت افتاد. خود طالقانی نیز از ابراز احساسات مردم به وجد آمده بود. او سوار بر اتومبیلی که فرزندش آن را می‌راند به منزلش در پیچ شمیران رفت.