جمعی از اعضای انجمن زنان پژوهشگر تاریخ، در بازدید از مجتمع فرهنگی آیتالله طالقانی، کتابخانه آنلاین «طالقانی و زمانهٔ ما» را نمونهای ارزشمند از دسترسی آزاد، ساختار استاندارد و شفافیت در انتشار اسناد تاریخی توصیف کردند.
این نشست روز چهارشنبه ۷ مرداد با هدف معرفی پروژههای مجتمع فرهنگی آیتالله طالقانی، بررسی ظرفیتهای پژوهشی آرشیو دیجیتال این مجموعه و فراهم کردن زمینه همکاری میان مجتمع و انجمن زنان پژوهشگر تاریخ برگزار شد.
در آغاز نشست، اعضای انجمن که در حوزههایی از جمله تاریخ اسلام، تاریخ معاصر، عرفان، جامعهشناسی، مطالعات فرهنگی و علوم سیاسی فعالیت داشتند و درباره تجربههای خود در زمینه پژوهشهای تاریخی گفتوگو کردند.
در ادامه، تیم اجرایی مجتمع فرهنگی آیتالله طالقانی، ساختار و امکانات کتابخانه آنلاین «طالقانی و زمانهٔ ما» را معرفی کرد. این پروژه از سال ۱۴۰۰ با هدف جمعآوری، دیجیتالسازی، سازماندهی و انتشار آثار و اسناد مرتبط با آیتالله طالقانی فعالیت خود را بهصورت جدی آغاز کرده است.
محتوای این کتابخانه در سه بخش اصلی سازماندهی شده است: مخزن آثار آیتالله طالقانی، شامل کتابها، فایلهای صوتی، سخنرانیها، فیلمها و عکسها؛ آرشیو اسناد تاریخی، شامل بیش از ۳۶۹۶ سند متعلق به سالهای ۱۳۱۵ تا ۱۳۵۸؛ و مخزن آثار منتشرشده درباره آیتالله طالقانی که هنوز وارد مرحله اجرایی نشده است.
یکی از ویژگیهای برجسته این پروژه، دسترسی آزاد کاربران به تمام محتوای کتابخانه و امکان دریافت منابع بهصورت متنباز است. محتوای کتابخانه نیز به سه زبان فارسی، انگلیسی و عربی در اختیار کاربران قرار گرفته است. استفاده از فناوری تشخیص نویسههای نوری یا OCR، امکان جستوجو در متن منابع را فراهم کرده و دسترسی پژوهشگران به اطلاعات مورد نظر را در میان حجم گسترده اسناد آسانتر ساخته است.
اعضای انجمن زنان پژوهشگر تاریخ پس از بررسی فنی و ساختاری کتابخانه، امکانات جستوجوی پیشرفته، دسترسی آزاد و بدون محدودیت، و انتشار کامل اسناد بدون حذف یا تغییر را از مهمترین نقاط قوت این پروژه دانستند. به باور آنان، این ویژگیها بهویژه برای پژوهشگران مستقل که دسترسی محدودی به آرشیوهای رسمی دارند، اهمیتی دوچندان دارد.
پژوهشگران حاضر همچنین استفاده از فیلدهای استاندارد بر پایه استاندارد بینالمللی توصیف اسناد، ISAD، را یکی دیگر از مزیتهای مهم آرشیو ارزیابی کردند. ثبت اطلاعاتی مانند کد کاربرگ، عنوان، تاریخ، نوع و شرح سند، فرایند جستوجو، پژوهش و استناددهی را برای محققان دقیقتر و سادهتر کرده است. اعضای انجمن بر ضرورت گسترش چنین رویکردی در دیگر مراکز اسنادی کشور نیز تأکید کردند.
در بخش دیگری از نشست، مجموعهای از اسناد مرتبط با تاریخ و مسائل زنان به مهمانان معرفی شد. بخش عمده این اسناد به فاصله زمانی آزادی آیتالله طالقانی از زندان در آبان ۱۳۵۷ تا شهریور ۱۳۵۸ مربوط بود. از جمله این منابع میتوان به اطلاعیه تاریخی آیتالله طالقانی در محکومیت حمله به «شهر نو» و مصاحبه ایشان درباره مخالفت با حجاب اجباری اشاره کرد. اسناد دیگری با موضوع حجاب، مسائل حقوقی زنان در فرایند تدوین قانون اساسی، اخراج کارکنان زن از ارتش و دیگر تحولات اجتماعی و سیاسی مرتبط با زنان نیز در اختیار پژوهشگران قرار گرفت.
معرفی این اسناد، تصویری از گستردگی موضوعی آرشیو و ظرفیت آن برای انجام پژوهشهای تازه در حوزه تاریخ زنان ارائه کرد. اعضای انجمن نیز با استقبال از این منابع، بر ارزش پژوهشی آنها برای بازخوانی نقش، تجربهها و مطالبات زنان در تاریخ معاصر ایران تأکید کردند.
خانواده آیتالله طالقانی در این نشست با اشاره به بیش از ۴۵ سال تلاش برای گردآوری و نگهداری این اسناد، دسترسی آزاد پژوهشگران به منابع تاریخی را اقدامی ضروری برای روشن شدن زوایای کمترشناختهشده تاریخ معاصر ایران دانستند. آنان همچنین از شکلگیری همکاری با انجمن زنان پژوهشگر تاریخ، بهعنوان نخستین ارتباط نهادی مجتمع فرهنگی آیت الله طالقانی با یک نهاد مردمی، استقبال کردند و این نشست را زمینهای برای توسعه همکاریهای علمی و پژوهشی در آینده دانستند.
در پایان جلسه، اعضای انجمن ضمن قدردانی از میزبانی مجتمع، بر ضرورت گسترش تعامل میان مراکز اسنادی و پژوهشگران مستقل تأکید کردند. حاضران همچنین دیجیتالسازی، مستندسازی و انتشار آزاد منابع اصیل را از مهمترین راههای حفظ حافظه تاریخی کشور دانستند.
با موافقت انجمن زنان پژوهشگر تاریخ و مجتمع فرهنگی آیتالله طالقانی، مقرر شد نشستهای تخصصی دیگری با محوریت بررسی اسناد تاریخی و تعریف پروژههای پژوهشی مشترک میان دو نهاد برگزار شود.
