معرفی: متن حاضر تفسیر آیات 9 تا 19 سوره انفطار به قلم آیت‌الله طالقانی است که در جلد پنجم کتاب «پرتوی از قرآن» آمده است. طالقانی در تفسیر این آیات، دربارۀ منشأ غرور و تکبر انسان نسبت به پرودگارش بحث و عقل را وسیلۀ دریافت حقیقت معرفی می‌کند. این جلد از این کتاب شش جلدی، تفسیر بخش نخست جزء سی‌ام، از سورۀ نبأ تا سورۀ طارق را دربرمی‌گیرد. تفسیر جزء سی‌ام پس از جزء اول قرآن کریم و در مدت حبس در زندان قصر به نگارش درآمده و پس از آزادی مؤلف، توسط وی در سال 1346 ویرایش و منتشر شده است. لازم است یادآور شویم کتاب‌های «پرتوی از قرآن» از مهمترین آثار آیت‌الله طالقانی است. او راه رهایی مسلمانان از تفرقه و نیز راه رستگاری انسان را در ناملایمات و گمراهی‌های عصر مدرن بازگشت به قرآن کریم می‌دانست. بنابراین پس از سال‌ها تفسیر شفاهی قرآن بر منبر و در جلسات مختلف، از سال 1341 تصمیم گرفت یک مجموعه تفسیر را به رشته تحریر درآورده و منتشر کند.
تاریخ ایجاد اثر: 1346
منبع مورد استفاده: کتاب پرتوی از قرآن، جلد پنجم، (جلد ششم مجموعه آثار آیت‌الله طالقانی)، سید محمود طالقانی، تهران: شرکت سهامی انتشار، مجتمع فرهنگی آیت‌الله طالقانی، چاپ اول 1398، صص 308 تا 316.
متن

 

پرتوی از قرآن، جلد پنجم؛ تفسیر سورۀ انفطار، آیات 9 تا 19

«كَلَّا بَلْ تُكَذِّبُونَ بِالدِّينِ» (٩)‏

«وَإِنَّ عَلَيْكُمْ لَحَافِظِينَ» (١٠)‏

«كِرَامًا كَاتِبِينَ» (١١)‏

«يَعْلَمُونَ مَا تَفْعَلُونَ» (١٢)‏

«إِنَّ الْأَبْرَارَ لَفِي نَعِيمٍ» (١٣)‏

«وَإِنَّ الْفُجَّارَ لَفِي جَحِيمٍ» (١٤)‏

«يَصْلَوْنَهَا يَوْمَ الدِّينِ» (١٥)‏

«وَمَا هُمْ عَنْهَا بِغَائِبِينَ» (١٦)‏

«وَمَا أَدْرَاكَ مَا يَوْمُ الدِّينِ» (١٧)‏

«ثُمَّ مَا أَدْرَاكَ مَا يَوْمُ الدِّينِ» (١٨)‏

«يَوْمَ لَا تَمْلِكُ نَفْسٌ لِّنَفْسٍ شَيْئًا وَالْأَمْرُ يَوْمَئِذٍ لِّلَّهِ» (١٩)

 

نه چنين است، بلكه شما تكذيب مي‌نمایيد به دين. (9)

و همانا بر شما نگهبانان است. (10)

كريمانى نويسندگانند. (11)

مي‌دانند آنچه انجام مي‌دهيد. (12)

همانا نيكان در نعمت جاى دارند. (13)

و تبه‌كاران در دوزخند. (14)

در آن درآيند (بسوزند) روز جزا. (15)

و نيستند از آن پنهانان. (16)

چه تو را دانا نمود به اينكه چيست روز جزا. (17)

پس باز چه تو را دانا نمود به اينكه روز جزا چيست؟ (18)

روزي‌ست كه ندارد نفسى براى نفسى چيزى را، و فرمان در چنين روز براى خداست. (19)

 

شرح لغات:

دين، به كسر دال: حساب، آیين، پاداش، حكم.

ابرار، جمع بارّ: نيكوكار، شايسته، بخشنده.

نعيم: نعمت و خوشى پايدار. از نَعَمَ: زندگى خوش و آسوده يافت، نهال سبز و خرم شد.

يصلون، مضارع صلى: به آتش درآمد، دچار و ملازم آتش شد، گوشت را بريان كرد، كسى را به آتش افكند، مدارا نمود، دام نهاد.

ادرى: به چيزى دانا گرداند. از دَرَى: براى علم به چيزى توسل جست و به آن روى آورد.

«كَلاَّ بَلْ تُكَذِّبُونَ بِالدِّينِ»: كَلاَّ، ردع و نفى اصل منشأ موجبات غرور است كه جملة استفهامية: «ما غَرَّكَ بِرَبِّكَ الْكَرِيمِ؟» سؤال از آن است. تكذيب، نسبت به كذب دادن يا اصرار به باور نداشتن است. و مقصود از دين، در اين آيه، جزا و پاداش مي‌باشد، نه آیين. و الف و لام «الدين» اشاره به جزاى خاص عمل يا تعميم آن است و منظور روز قيامت و جزاى نهايى نبايد باشد، زيرا تعبير قرآن از آن، «يوم الدين»، است: آن چنانكه تو انسان مى‌‏پندارى موجبات غرور نه در وجود تو است با آن تعديل و تسويه و تركيب صورت، و نه در جهاني‌ست كه در آن به سر مي‌برى، بلكه موجب آن همين است كه با اختيار خود جزاى خاص يا هر جزایى را نمي‌خواهى باور داشته باشى و اين همه نشاني‌ها و آثار ثابت اعمال را كه تركيب وجود تو را فرا آورده و محيط زندگيت را برآورده است، ناديده مي‌گيرى، همين تكذيب است كه بينش تو را پوشانده و به غرورت واداشته و از نظر در آثار و جزاى اعمالت باز داشته است و به گناه و بى‌‏بندى آلوده‌‏ات كرده است.

«وَ إِنَّ عَلَيْكُمْ لَحافِظِينَ»: واو حاليه. و «على»، دلالت بر احاطه و استيلا دارد: بلكه شما جزا را تكذيب مي‌كنيد و حال آنكه نگهبانانى بر شما احاطه دارند و مراقبند. مي‌شود كه واو عاطفه و جمله عطف به «الدين» باشد: بلكه شما به دين تكذيب مي‌كنيد، و اينكه بر شما نگهبانان است.

اين حافظين، فرشتگان و قدرت‌هاى ما فوق و محيط بر انسانند كه اعمال و آثار را حفظ و ثبت مي‌كنند و به صورت ثابت نگه مي‌دارند. آن چنانكه صفات و خواص ثبت و متراكم شده در صفحه‌‏هاى ذرات هستة ياخته‏‌هاى نسلى و نطفه و در سراسر ساختمان انسان، از نظرهاى نافذ و علمى نهان است. اوصاف و چگونگى اين مبادى ثبت و نگهدارى پنهان‌‏تر است و جز از طريق وحى اوصاف آنها را نمى‏‌توان دريافت:

«كِراماً كاتِبِينَ. يَعْلَمُونَ ما تَفْعَلُونَ»: اين آيات، اين‌گونه فرشتگان و مبادى ناپيدا را به چهار صفت توصيف نموده است كه سه صفت آن به صورت اسمى آمده و دلالت بر ثبات دارد. آخرين صفت، يا جملة فعليه‌‏اي‌ست كه مبيّن استمرار است، و «ما»، در ميان دو فعل دلالت بر تعميم دارد: اين نگهبانان گرامي‌ند، نويسندگان‌ند، آنها مي‌دانند هر چه را كه همى انجام مي‌دهيد.

از وصف فعلى استمرارى «يعلمون» معلوم مي‌شود كه اين‌گونه فرشتگان در وجود انسان و همراه او مي‌باشند و از نوع فرشتگان مجرد كه فعليّت محض هستند، نمی‌‏باشند.

بيان اين اوصاف خاص: «حافظين، كرام، كاتبين، يعلمون‌‌...» در آن حد و براى آن است كه انسان دچار غرور و غفلت نشود و مراقب انديشه‏‌ها و اعمال خود باشد. وصف «كرام»، در بين اين اوصاف، انسان گناهكار را اميدوار مي‌نمايد، زيرا اين فرشتگان حافظ و كاتب چون كرام و نمايندة رب كريم‌ند، از ثبت و ابقای گناه تا مي‌توانند چشم مى‌‏پوشند، و اعمال و نيّات خير و مؤثّر در كمال را، گر چه اندك باشد، ثبت و نگهدارى مي‌كنند و آن را مى‏‌افزايند و از اين طريق انسان را در مسير كرامت و تكامل كه قانون اصيل عالم است، پيش مي‌برند.

آنچه در روايات معصومين(ع) در اوصاف اين فرشتگان آمده مطابق همين حقيقت است. مطالب اين روايات را صدوق رحمة اللَّه عليه، چنين خلاصه كرده است: «هيچ بنده‏اى نيست مگر آنكه بر او دو فرشته گماشته شده‌‏اند كه همة اعمال او را مى‌‏نويسند. كسى كه قصد كار نيكى نمايد و آن را انجام ندهد برايش يك حسنه مي‌نويسند، و اگر انجام دهد ده حسنه مي‌نويسند. و اگر قصد سيئه نمايد آن را نمى‌‏نويسند تا آنكه انجام دهد و چون انجام داد تا هفت ساعت از نوشتن آن خوددارى مي‌كنند تا اگر توبه كرد نمى‌‏نويسند و اگر توبه نكرد يك سيئه مي‌نويسند. اين فرشته هر عمل كوچك و بزرگ تا دميدن در خاكستر را مي‌نويسند. تا مرد مسلمان ساكت است محسن نوشته مي‌شود و چون سخن گفت محسن يا مسى‏ء شمرده مي‌شود. جاى اين دو فرشته از وجود فرزند آدم، در ترقوتين مي‌باشد. آنكه سمت راست است نيكى‏‌ها را مي‌نويسد و آنكه سمت چپ است بدى‏‌ها را. اعمال بنده را دو فرشته در روز و دو فرشته در شب مي‌نويسند». (نقل از مجمع‌البحرين، لغت حفظ)[1].

«إِنَّ الأبْرارَ لَفِي نَعِيمٍ. وَ إِنَّ الْفُجَّارَ لَفِي جَحِيمٍ»: اين آيه كه بدون حرف ربط بيان شده است پيوستگى و وحدت آنها را با آيات سابق آن چنان مي‌رساند كه گويى اين آيات صورت ديگر و نمودارى از آن آيات است: حفظ و ثبت اعمال به وسيلة اين‌گونه حافظين به صورت محيط سرسبز و نعمت‌هاى پايدارى درمى‌‏آيد كه ابرار در آن با خوشى و رفاه به سر مي‌برند، و به صورت دوزخ درمى‏‌آيد كه فجّار در آن مي‌سوزند.

جمله‌‏هاى اسميه دلالت بر ثبات و هميشگى دارد و خبر از وضع كنونى ابرار و فجار مي‌دهد:

«يَصْلَوْنَها يَوْمَ الدِّينِ. وَ ما هُمْ عَنْها بِغائِبِينَ»: يصلونها، بدون حرف عطف، اشعار بر پيوستگى و عدم فصل از آية سابق دارد. يصلى، به آتش درآمدن، ملازم با آن شدن، در آن سوختن و به دام افتادن را مي‌رساند. دو ضمير «ها» راجع به جحيم، واو عاطفه يا حاليه است. عن «عنها» بر جدايى و باء «بغائبين» بر تعميم نفى دلالت دارد: فجّار پيوسته در دوزخند تا روز جزا كه يكسره در آن درمى‏‌آيند، دچار آن مي‌شوند، همى مى‏‌سوزند. و آنها هيچ‌گونه از آن به دور و غایب نيستند.

ظاهر اين دو آيه همين است كه درگيرى دوزخ در روز جزا «يوم الدين» و آشكار شدن آن، از اين روست كه زندگى فجار به صورت ديگر درمی‌‏آيد و آنها خود در دوزخ درمى‌‏آيند و ديگر از دوزخ غایب نيستند، نه آنكه دوزخ از آنها غایب باشد.

معناى مقابل اين آيات راجع به دوزخ كنونى فجار «إِنَّ الْفُجَّارَ لَفِي جَحِيمٍ» اين است كه آنها اكنون در دوزخى به سر مى‌‏برند كه درگير نشده و خود از آن غايبند، چنانكه هر بى‏خبر و غافل از محيط خير يا شرِّ پيوسته به خود، از آن غایب است.

اين دو آيه گويا از اين جهت خبرى از نعمت كامل آينده و بهشتى ابرار نداده و يكسره آيندة دوزخ فجار را بيان كرده است تا شايد فجار به مآل اعمال خود هشيار شوند و مسير خود را تغيير دهند و دوزخ خود را تبديل نمايند، اما ابرار چون در حال تسليم به حق به سر مي‌برند و با روشن‏‌بينى آيندة خود را مى‏‌بينند و از آن غافل نيستند، هيچ‌گاه از آن بركنار نمي‌شوند.

«وَ ما أَدْراكَ ما يَوْمُ الدِّينِ. ثُمَّ ما أَدْراكَ ما يَوْمُ الدِّينِ»: ما، استفهام تعجبى يا انكارى، ضمير خطاب، متوجّه به هر عاقل قابل خطاب است. «ثم»، تأخير و تأمل را مى‏‌رساند، تكرار آيه براى تأكيد استفهام مي‌باشد. هيأت و مادة فعل «ادراك» اشعار به منشأ علم دارد: چه چيز تو را دانا كرده است به حقيقت و چگونگى يوم الدين؟! باز هم چه چيز تو را دانا كرده است‌‌... ؟!

انسان كه دريافتنش محدود به حواس ابهام انگيز است، و نور عقل فطرى كه در معرض اشتباهات و طوفان هواهاى نفسانى مي‌باشد، به چه وسيله مي‌تواند مسير نهايى خود و جهان و روز جزا را كه ماورای محسوس و مشهود و طبيعت و زمان است، دريابد. عقل اكتسابى و تجربى از طريق آثار و بقای اعمال مي‌تواند نشاني‌هايى را كه منتهى به يوم الدين مي‌شود، دريابد. شعور فطرى (دل) مي‌تواند رمزى از ابديت و خبرى از پشت پرده بگيرد[2]، اما براى دريافت چگونگى روز نهايى، جز از طريق وحى و نبوّت كه از ماورای حجاب‌ها مي‌رسد راهى نيست. تكرار آية «ثُمَّ ما أَدْراكَ» تأكيد و اِشعاري‌ست به اينكه هر چه عقل اكتسابى و انديشة انسانى پيش رود، باز وسيله‌‏اى براى دريافت و علم به حقيقت و چگونگى روز جزا ندارد.

«يَوْمَ لا تَمْلِكُ نَفْسٌ لِنَفْسٍ شَيْئاً وَ الاَمْرُ يَوْمَئِذٍ لِلَّهِ»: يوم، به رفع، بدل است از يوم الدين يا خبر ضمير مقدر؛ به نصب، ظرف براى لا تملك يا فعل مقدر است. «شيئا»، تعميم نفى. تقديم «الامر» براى تخصيص، «يومئذ» تأكيد و تخصيص مي‌باشد: «يوم الدين» روزي‌ست كه، يا در آن روز، مالك نيست نفسى براى نفسى هيچ چيز را و فرمان در آن روز مخصوص خداوند است.

اين وصف قابل درك و تهديدآميز روز جزا، و امتياز و فصل خاص آن روز از روز اين جهان مي‌باشد. در اين جهان هر نفسى با قدرت عقل و اختيار و توسل به اسباب، مالك گزيدن و تسبيب و انجام عمل و تصرف در امور خود و ديگران است، در آن عالم كه استعدادها به فعليّت مي‌رسد و اعمال بارز مي‌گردد، قدرت اختيار و عمل كه منشأ مالكيت در تصرف است، گرفته يا مقهور قدرت فاعلى خداوند مي‌شود (رجوع شود به تفسير مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ، ج 2 مجموعه آثار، ص 74).

در اين سوره، واقعة قيامت و مقدمات آن به صورت جامع و خاصى بيان شده كه در ديگر سوره‏‌ها و آيات به اين صورت و ترتيب بيان نشده است. يكى از خصوصيات اين سوره بيان انفطار آسمان و انتثار كواكب مي‌باشد.

در سورة نبأ، از مقدمات مشهود قيامت همان از سير كوه‏‌ها «وَ سُيِّرَتِ الْجِبالُ فَكانَتْ سَراباً» و در سورة «النازعات» از بركنده شدن زمين «يَوْمَ تَرْجُفُ الرَّاجِفَةُ» و مصيبت فراگيرندة بزرگ «فَإِذا جاءَتِ الطَّامَّةُ الْكُبْرى‏» و در سورة عبس از صداى نهايى پر هراس، آگاهى داده شده است.

سورة «تكوير» اذهان را متوجّه به يكى از علل به هم ريختن و دگرگونى وضع زمين و ستارگان نموده است كه همان به هم پيچيده و تاريك شدن خورشيد مي‌باشد: «إِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ». در اين سوره اذهان را به دگرگون شدن جهان وسيع‌تر و آسمان برتر، و سبب بالاتر تحوّل خورشيدها و ستارگان و زمين، متوجّه نموده است: «إِذَا السَّماءُ انْفَطَرَتْ». ديگر از خصوصيات اين سوره، تعبير و لغت آية «وَ إِذَا الْقُبُورُ بُعْثِرَتْ» و همچنين نداى «يا أَيُّهَا الإِنْسانُ ما غَرَّكَ‌‌... » مي‌باشد. و بيان خاص ادوار گذشتة خلقت و تركيب انسان و ضابطين اعمال و ارتباط ثبت و ضبط اعمال با محيط نعمت و عذاب، نيز از خصوصيات اين سوره است.

لحن و تعبير آيات اين سوره به هشت صورت آمده است: تا آية پنج آيات كوتاه و با تاء ساكنه بسته شده است. چهار آية اولى، با طنين اذا، آغاز شده كه نمايانندة اخبار انگيزنده و عابرانة برتر از انديشه است. طول موج و تفصيل كلمات آية پنجم هماهنگ با بيان بروز نهايى اعمال و جواب انديشة حاصل از چهار آية قبل مى‏‌باشد. اين آيه انسان را به نهايت مسير و اعمالش آگاه مي‌كند و آماده‌‏اش مي‌نمايد تا به موانع روحى و نفسانى كه او را از نظر در اين مسير نهايى باز داشته است آگاه شود. آية ششم «يا أَيُّهَا الإِنْسانُ‌‌... » با ندا و موج طولانى و هشيار كننده، به سوى انسان مستعد و غافل همى پيش مى‏‌آيد و تموّج آن در فضاى ذهن منعكس مي‌گردد: «ما غَرَّكَ‌‌... » و با ياء و ميم «الكريم» متوقف مي‌شود. آية هفت و هشت با آهنگ شديد و سريع مراحل خلقت انسان را مى‌‏نماياند و از نظر مي‌گذراند. از آية نهم، كه با كلمه كَلاَّ، آغاز شده است، لحن آيات آرام و آهسته مي‌شود تا شايد انسان را به فعل و انفعال‌هاى داخلى و نفسانى و ثبت و پايه‏‌گذارى اعمال در بناى سعادت و شقاوتش متوجّه گرداند. وزن و لحن اين آيات با ياء و نون و آية دوازدهم با واو و نون آمده است كه نمايانندة استمرار و پايه‌‏گيرى مي‌باشد. پايه‌‏گيرى و بقای اعمال و نفوذ آنها در اعماق وجود انسان و طبيعت به صورت نهايى و قطعى «نعيم و جحيم» در مى‏آيد كه به دو آية كوتاه سيزده و چهارده و بسته‏ شدن به ياء و ميم منتهى مي‌شود. آيات بعد با لحن فعل استمرارى «يصلونها‌‌...» و وزن ياء و نون، از اجمال به سوى تفصيل و ارتفاع پيش رفته و هماهنگ با مقصد به آخرين و مفصل‌ترين آيه و نهايت وجود و كلمة «اللَّه» ختم گرديده است.

خواندن اين سوره با قرائت و لحن متناسب و تفكر در آيات و حقايق آن جلوى ديد ذهن را براى توجّه به نهايت مسير انسان و جهان باز مى‌‏نمايد و روح را به سوى فرا آمدن به مقامات عالى و همّت را براى كوشش در عمل خير و باقى، برمى‏‌انگيزد.

در حديث ابى، از رسول خدا (ص) چنين آمده است: «هر كس اين سوره را قرائت كند به شمارة هر قطره‏اى و هر قبرى، به وى حسنه‌‏اى بخشد و روز قيامت كارش را سامان دهد».

از حضرت صادق(ع) چنين رسيده است «هر كس سورة «إِذَا السَّماءُ انْفَطَرَتْ، و إِذَا السَّماءُ انْشَقَّتْ» را بخواند و آن دو را در نماز واجب و نافله برابر چشمش قرار دهد، هيچ حجابى وى را از خداوند محجوب نمي‌دارد، و پيوسته به سوى خداوند نظر نمايد و خداوند به سوى او نظر نمايد تا حساب مردم را به پايان رساند».

// پایان متن

[1] اين بيان كه جاى اين نوع فرشتگان را از وجود آدمى در ترقوتين نشان داده است، مي‌شود كه مثل و تشبيهى باشد، مانند: «َنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ». (ق 50/16) و شايد محل واقعى يا جاى عمل اين‌گونه فرشتگان از اين جهت در ترقوتين مي‌باشد كه مركز اعصاب و معبر شريان‌ها و وريدهاى بزرگ، و مفصل ميان سر و بدن است، از همين مركز اراده و فرمان منجز به سوى اعضا و عمل و حركت مي‌گذرد و احساسات و انفعال‌ها كه در سراسر بدن و خون و قلب حادث مي‌شود به دستگاه مغز مي‌رسد، و پيوسته محل بروز عمل و عكس‌العمل مي‌باشد. ديگر دستگاه‌هاى بدن و نسوج مختلف متأثر از انعكاسات پى در پى و مختلفى مي‌گردند كه به وسيلة اعصاب و جريان خون از اين مفصل در آنها منعكس و ثبت مي‌شود و همة سلول‌هاى بدن صفحاتى براى ثبت اين انعكاسات مى‌‏باشند و سپس از آنها در نسل و صفحات نفوس و اعضای انسان و اجزای طبيعت و زمان ثبت مي‌شوند.

اميرالمؤمنين (ع)، منشأ و محل و رستنگاه اين مراقبان و نگهبانان را، در نفس و همه جوارح انسان نشان داده است: «بدانيد، بندگان خدا! كه بر شما مراقبانى «رصدا» از نفوس شما و جاسوسانى «عيونا» از جوارح شما و نگهبانان راستينى «حفظة صدق»، هست كه پيوسته اعمال شما و شمارة نفس‌هاى شما را نگه مي‌دارند. نه تاريكى شب ديجور شما را از چشم آنان پوشيده مي‌دارد و نه درهاى سخت و بسته از نفوذ آن‌ها شما را در برمي‌گيرد.» (از خطبة 156 نهج البلاغة).

از اين بيان اميرالمؤمنين(ع) معلوم مي‌شود كه اين نگهبانان از اعماق نفس و جوارح انسان كه مراكز انديشه و عمل‌ند رسته‏‌اند. بنابراين صفحات ثبت و ضبط آن‌ها بايد نخست همان نفس انسان و جوارح باشد: «وَ كُلَّ إِنسانٍ أَلْزَمْناهُ طائِرَهُ فِي عُنُقِهِ وَ نُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ كِتاباً يَلْقاهُ مَنْشُوراً، اقْرَأْ كِتابَكَ كَفى‏ بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسِيباً»: «هر انسانى را ملازم مي‌داريم نامه‏‌اش را در گردنش و بيرون مى‌‏آوريم براى وى در روز قيامت به صورت كتابى كه آن را گشوده مي‌يابد. بخوان كتاب خود را، همين بس باشد امروز بر تو حسابگر». (اسراء (17)، 13 و 14)

از اين آيه نيز معلوم مى‏‌شود كه نوشتة اعمال و ضمناً نويسندگان آن در وجود و با خود انسان هستند. نامة هر كس پيچيده و فشرده است و در روز قيامت گشوده و باز مى‏شود. به هر صورت و به هر حال:

حديث نيك و بد ما نوشته خواهد شد                 زمانه را سند و دفترى و ديواني‌ست

(مؤلّف)

[2]. دل گواه است كه در پرده دلارايى هست    هستى قطره گواه‌ست كه دريايى هست

هر كه در بحر عدم رفت نيامد بيرون      اين دليل است كه در پرده تماشايى هست

كس ندانست كه سر منزل مقصود كجاست   آن قدر هست كه بانگ جرسى مى‌‏آيد

(مؤلّف) (حافظ شیرازی)

پی‌دی‌اف

کتاب پرتوی از قرآن، جلد پنجم، (جلد ششم مجموعه آثار آیت‌الله طالقانی)، سید محمود طالقانی، تهران: شرکت سهامی انتشار، مجتمع فرهنگی آیت‌الله طالقانی، چاپ اول 1398، صص 308 تا 316.

نسخه صوتی

این محتوا فاقد نسخه صوتی است.

نسخه ویدئویی

این محتوا فاقد نسخه ویدئویی است.

گالری تصاویر

این محتوا فاقد گالری تصاویر است.
 
 
 
 

دیدگاه‌تان را بنویسید

اگر در رابطه با محتوای فوق اطلاعات تکمیلی دارید، از طریق کادر زیر با کتابخانه «طالقانی و زمانه‌ما» در میان بگذارید.

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *