آیت‌الله طالقانی ساعاتی پس از خروج محمدرضا شاه از ایران در ۲۶ دی ماه ۱۳۵۷، در جمع مردمی که مقابل منزل وی در پیچ شمیران جمع شده بودند، از انقلابیون خواست تا ضمن خودداری از تخریب اموال عمومی و حمله به پادگان‌ها از دستورات شورای انقلاب که به زودی تاسیس خواهد شد، پیروی کنند.
آیت‌الله طالقانی در پیامی به تاریخ ۲۶ دی ماه سال ۱۳۵۷، به خبر تظاهرات از سوی عشیره‌نشین‌های جنوب در حمایت از رژیم شاه واکنش نشان داد. او در این پیام ضمن اشاره به ظلم‌های رژیم پهلوی به عشایر ایران، شایعه آمادگی عشایر برای حمله به روستاهای مجاور را باورنکردنی خواند، و در پایان از عشایر مناطق جنوب خواست تا حضورشان در صف انقلاب را نشان دهند.
در جریان انقلاب، دانشگاه‌ها بارها صحنۀ تحصن و تظاهرات بودند. به دنبال تحصنی که دوم دی‌ماه سال ۱۳۵۷ از سوی اساتید دانشگاه‌ها در ساختمان مرکزی وزارت علوم آغاز شد، در پنجم دی، کامران نجات‌اللهی از اساتید دانشگاه پلی تکنیک، در جریان حمله نظامیان به متحصنین، به شهادت رسید. در پی این اتفاق، دانشگاه‌ها تا ۲۳ دی‌ماه تعطیل شد. در همین راستا آیت‌الله طالقانی در پیامی به تاریخ ۲۱ دی، ضمن گرامیداشت یاد شهید نجات‌اللهی، اقدام سازمان ملی دانشگاهیان برای بازگشایی دانشگاه‌ها را تأیید کرد و سرانجام با تجمع گسترده‌ای که ۲۳ دی ماه ۱۳۵۷ با حضور و سخنرانی آیت‌الله طالقانی برگزار شد، درِ دانشگاه باز شد.
آیت‌الله طالقانی در پیامی به تاریخ بیستم دی‌ماه ۱۳۵۷، که پس از مراجعه برخی خانواده‌های ارتشی به وی منتشر شد، ضمن تفکیک قائل شدن میان برخی از فرماندهان ارتش که در کشتار مردم نقش دارند و سایر نیروهای ارتشی که مجبور به اطاعت از این فرماندهان هستند، به گروه اخیر اطمینان خاطر داد که ملت انقلابی علیه آنها نخواهند بود و همچنین از آرزوی این مردم برای دیدن ارتش در میان صفوف خود سخن گفت.
این پیام با هماهنگی مهدی بازرگان و محمد بهشتی و در راستای مذاکرات آنها با مقامات عالی‌رتبه کشوری و لشکری، صادر شد.
آیت‌الله طالقانی در پاسخ به گزارش فرماندار قزوین، در دی ماه ۱۳۵۷، مبنی بر جعلی بودن اخبار وقایع خونین این شهر، توضیح داد که ابعاد آن کشتار چنان وسیع است که نمی‌توان منکر آن شد و تاکید کرد که ملت فقط آمرین و مباشرین مستقیم جنایات را مقصر می‌شناسند و خانواده‌های این افراد نگرانی بابت عدم امنیت خود نداشته باشند.
آیت‌الله طالقانی در تاریخ ۱۸ دی ماه ۱۳۵۷ پس از تظاهرات معلمان در بهشت زهرا در پیامی خطاب به فرهنگیان از جایگاه مهم آنها در انقلاب واقعی سخن گفت. از نظر او برای آن‌که انقلاب سطحی و روبنایی نباشد، باید دگرگونی عمیق در انسان‌ها به وجود بیاید که این وظیفه بر عهدۀ دستگاه آموزش و پرورش و به ویژه فرهنگیان و معلمان است.
آیت‌الله طالقانی در مصاحبه‌ای به تاریخ هجدهم دی‌ماه سال ۱۳۵۷، در شرایطی که اعتصابات سراسری کشور را فرا گرفته بود، از اعتصاب‌کنندگان کارخانه‌های شیر و دیگر مواد غذایی خواست برای جلوگیری از کمبود محصولاتی که از احتیاجات ضروری عموم مردم است، به اعتصاب خود پایان دهند.
آیت الله طالقانی کمی بعد از آزادی از زندان در پاییز ۱۳۵۷، در اعلامیه‌ای به تاریخ چهارم محرم برابر با ۱۴ آذر ۱۳۵۷، از مردم خواست که در روز تاسوعا که مصادف با سالروز صدور اعلامیۀ حقوق بشر نیز بود، در سراسر ایران راهپیمایی کنند. این اعلامیه در حالی صادر شد که در تهران و برخی از شهرهای دیگر حکومت نظامی برقرار و تظاهرات و تجمع مردم، ممنوع بود. پس از صدور اعلامیه، حکومت پهلوی بر طالقانی فشار آورد که اعلامیه‌اش را پس بگیرد اما علی‌رغم فشارها، راهپیمایی تاسوعا برگزار شد که مقدمه‌ای برای برگزاری راهپیمایی عاشورا نیز شد.
از صبح روز تاسوعا، مصادف با ۱۹ آذر ۱۳۵۷، مردم از نقاط مختلف شهر به طرف میدان آزادی (شهیاد سابق) حرکت کردند. راهپیمایی تاسوعا در تهران از عظیم‌ترین و پرجمیت‌ترین راهپیمایی‌های سال ۵۷ به شمار می‌رود. آیت‌الله طالقانی نیز از خیابان شمیران با همراهان خود تا میدان فردوسی پیاده آمد و سپس به اصرار آنها باقی مسیر را با ماشین فولکس استیشنی که برای این کار آماده شده بود طی کرد. نماز ظهر تاسوعا و عاشورا به امامت آیت‌الله طالقانی در میدان آزادی تهران و با حضور راهپیمایان اقامه شد.
همزمان با اوج گرفتن حرکت انقلابی مردم ایران، آیت‌الله طالقانی که در آبان‌ماه از زندان آزاد شده بود، طی شش جلسه سخنرانی در مسجد هدایت در آذر و دی‌ماه ۱۳۵۷، به تفسیر آیۀ ۲۵ سورۀ حدید، معروف به آیۀ قیام به قسط، پرداخت.
طالقانی در این جلسات با طرح مسائل بنیادینی چون مفهوم شناخت و ایمان به اصول از تاثیر آموزه‌های قرآنی بر تضعیف نظام استبدادی و تلاش استعمار برای کم کردن نقش قرآن در زندگی، به تشریح معنای قیام و نقش رهبری در آن می پردازد. وی همچنین با تببین رسالت انبیا، از مفهوم قسط در قرآن و تفاوت آن با عدالت اجتماعی در ادبیات چپ نیز سخن می‌گوید و به اهمیت جایگاه مفهوم ناس در این پدیده اشاره دارد.
طالقانی در این جلسات تفسیر که به تناسب موضوع به شرایط روز انقلاب ایران هم اشاره می‌کند، از جایگاه قیام در مکتب انبیا و مسئولیت تک تک افراد جامعه در قبال مسائل اجتماعی برای رسیدن به جامعه قسط صحبت کرده و با پرداختن به دوگانه حزب الله و حزب الشیطان از وضعیت تاریخی نهضت ایران سخن می‌گوید. چیستی حکومت اسلامی و ضرورت وحدت در جامعه مفاهیم دیگری است که طالقانی در ضمن پرداختن به آنها از تاثیر مخرب حرکت‌های کمونیستی و غرب‌گرا در نهضت‌های پیشین مردم ایران می‌گوید. طالقانی هدف قیام به قسط را شکستن هرگونه بت‌گرایی اعم از مکتب‌پرستی و علم‌پرستی توصیف می‌کند و در آخرین جلسه سخنرانی خود که مصادف با سالروز اربعین شهدای کربلا است، از آزادی همه مکاتب در حکومت اسلامی می‌گوید و ضرورت وحدت در شعار و هدف را به تمام نیروهای انقلابی هشدار می‌دهد.
آیت‌الله طالقانی پس از آزادی از زندان در سال ۱۳۵۷ در جلسه‌ای در جمع خانواده، ضمن اشاره به وضعیت وخیم جسمانی خود در زندان و توضیح شرایط اجتماعی و تحول فکری مردم در آستانه انقلاب اسلامی ایران، به تفسیر آیات ۱۵ تا ۲۶ سوره نازعات پرداخت که مطلب حاضر پرداخته است.
پیشینۀ این جلسۀ تفسیر به جلسات تفسیر او بعد از بازگشت از تبعید به شهرستان بافت در سال ۱۳۵۲ برمی‌گردد. آن زمان، طالقانی به درخواست خانواده، سلسله جلسات تفسیر قرآن برای آنها برگزار کرد. این جلسات از تفسیر سورۀ حمد آغاز شد و تا تفسیر آیات یک تا ۳۹ سورۀ بقره را ادامه یافت. اما به دلیل دستگیری مجدد طالقانی در دوم آذر ۱۳۵۴ این سلسله تفسیر قرآن ناتمام ماند. طالقانی پس از آزادی از زندان در پاییز سال ۱۳۵۷، به دلیل درگیری‌ها و فعالیت‌هایش نتوانست این جلسات تفسیر را دوباره به صورت مرتب برگزار کند و فقط یک جلسه تفسیر قرآن برای خانواده داشت.
آیت‌الله طالقانی در هشتم آبان سال ۱۳۵۷، در پی اوج‌گیری مبارزات مردم علیه حکومت پهلوی، پس از سه سال حبس، از زندان قصر آزاد شد. متن حاضر، مصاحبۀ او با روزنامۀ کیهان یک روز بعد از آزادی است. طالقانی در این مصاحبه بر ضرورت همبستگی و اتحاد تأکید می‌کند و به نتیجه رسیدن مبارزات را مرهون ملت، روحانیون، جوانان، دانشجویان و حرکت اسلامی عمیقی که شکل گرفته است، می‌داند.
آیت‌الله طالقانی در خطبه نماز عید فطر سال ۱۳۴۸ که در مسجد هدایت ایراد کرد، ابتدا به بحث فطرت پرداخت و با بیان این که انسان‌ها فطرتاً موحد هستند و اختلاف بعد از آن ایجاد می‌شود که عقل اکتسابی جای عقل فطری را می‌گیرد، رسالت پیامبران را بشارت و انذار به پیامدهای عمل دانست. او همچنین، بر حاکمیت کتاب خدا به جای حاکمیت فرد تأکید کرد و گفت کسانی که فقط به رساله عمل می‌کنند، دین را نفهمیده‌اند، چرا که اصل دین حرکت به سمت حاکمیت کتاب است.
سپس طالقانی به وضعیت فلسطین و آوارگان فلسطینی اشاره کرد و کمک به مسلمان را امری فرامرزی دانست. در آن مقطع (خرداد ۱۳۴۸ ، ژوئن ۱۹۶۹) درگیری‌های در فلسطین افزایش یافته و به موج آوارگی فلسطینی‌ها که از ۱۹۶۷ و پس از جنگ ۶ روزه آغاز شد، دامن زده بود. بنابراین طالقانی با تأکید بر لزوم کمک به آوارگان فلسطینی، بعد از این سخنرانی، فطریۀ خود را به فلسطینیان اختصاص داد و گروهی از مردم هم در این عمل از او پیروی کردند.
کلیه حق و حقوق برای مجتمع فرهنگی آیت الله طالقانی محفوظ می باشد.
