پس از اوج گرفتن نهضت انقلابی در پاییز ۱۳۵۷، برخورد خشونتآمیز مردم انقلابی با افرادی که گمان میکردند از عوامل یا وابسته به حکومت شاهنشاهیاند، افزایش یافت. برای کنترل این شرایط آیتالله طالقانی در شانزدهم دیماه با صدور بیانیهای از مردم انقلابی خواست تا از برخورد خودسرانه با این افراد خودداری کرده و محاکمه آنها را، در صورتی که از جنایتکاران سرشناس باشند، به دادگاه عدل اسلامی بسپارند.
خبرنگار یکی از رسانهها در شانزدهم دی ماه ۱۳۵۷ در تماسی با منزل آیتالله طالقانی نظر او را دربارۀ دولت بختیار جویا شد. طالقانی ضمن تأکید بر مواضع قبلی خود، دولت بختیار را بیاعتبار معرفی کرد.
آیتالله طالقانی در پیامی که ۲۵ آذر ماه ۱۳۵۷ و بعد از تظاهرات گسترده در روزهای تاسوعا و عاشورای آن سال، منتشر شد، ضمن هشدار درباره برخی جنایتهای حکومت پهلوی، از مقاومت و تلاش نیروهای انقلابی برای احقاق حق ملت قدردانی کرد.
آیت الله طالقانی کمی بعد از آزادی از زندان در پاییز ۱۳۵۷، در اعلامیهای به تاریخ چهارم محرم برابر با ۱۴ آذر ۱۳۵۷، از مردم خواست که در روز تاسوعا که مصادف با سالروز صدور اعلامیۀ حقوق بشر نیز بود، در سراسر ایران راهپیمایی کنند. این اعلامیه در حالی صادر شد که در تهران و برخی از شهرهای دیگر حکومت نظامی برقرار و تظاهرات و تجمع مردم، ممنوع بود. پس از صدور اعلامیه، حکومت پهلوی بر طالقانی فشار آورد که اعلامیهاش را پس بگیرد اما علیرغم فشارها، راهپیمایی تاسوعا برگزار شد که مقدمهای برای برگزاری راهپیمایی عاشورا نیز شد.
از صبح روز تاسوعا، مصادف با ۱۹ آذر ۱۳۵۷، مردم از نقاط مختلف شهر به طرف میدان آزادی (شهیاد سابق) حرکت کردند. راهپیمایی تاسوعا در تهران از عظیمترین و پرجمیتترین راهپیماییهای سال ۵۷ به شمار میرود. آیتالله طالقانی نیز از خیابان شمیران با همراهان خود تا میدان فردوسی پیاده آمد و سپس به اصرار آنها باقی مسیر را با ماشین فولکس استیشنی که برای این کار آماده شده بود طی کرد. نماز ظهر تاسوعا و عاشورا به امامت آیتالله طالقانی در میدان آزادی تهران و با حضور راهپیمایان اقامه شد.
آیتالله طالقانی در پیامی به تاریخ یازدهم آذر ماه ۱۳۵۷ به مناسبت آغاز ماه محرم، به تیراندازی و کشتن مردم در خیابانها در دهم آذر ماه واکنش نشان داد. او در این پیام ضمن تشریح ادعای جدید شاه، مبنی بر تشکیل دولت ملی ائتلافی و پشتیبانی از قانون اساسی، آن را در تناقض با تشدید سرکوبها دانست و توصیههایی هم به منظور زنده نگهداشتن عزاداریهای محرم و هدایت آن به سمت مبارزه سیاسی ملت ایران ارائه کرد.
آیتالله طالقانی در ۱۷ آبان ۱۳۵۷ به پیام امام خمینی(ره) که به مناسبت آزادی او از زندان حکومت پهلوی در هشتم آبان ۱۳۵۷ و درپی برخاستن موج انقلاب صادر شده بود، پاسخ داد. او در این پیام بر عزم خود مبنی بر تداوم مبارزه تحت هدایت و یاری پروردگار، زیر پرچمی واحد، در کنار برادران مبارز و مسلمان و با ارشاد و هدایت امام خمینی تاکید و به طولانی بودن راه رهایی نیز اشاره کرد.
آیتالله طالقانی در هشتم آبان سال ۱۳۵۷، در پی اوجگیری مبارزات مردم علیه حکومت پهلوی، پس از سه سال حبس، از زندان قصر آزاد شد. متن حاضر، مصاحبۀ او با روزنامۀ کیهان یک روز بعد از آزادی است. طالقانی در این مصاحبه بر ضرورت همبستگی و اتحاد تأکید میکند و به نتیجه رسیدن مبارزات را مرهون ملت، روحانیون، جوانان، دانشجویان و حرکت اسلامی عمیقی که شکل گرفته است، میداند.
آیتالله طالقانی اولین سخنران اولین کنگره جبهه ملی دوم بود. این کنگره از چهارم دی ۱۳۴۱ آغاز شد و تا یازدهم دی ماه ادامه داشت. افتتاحیه کنگره مصادف با مبعث پیامبر بود و به همین مناسبت آیتالله طالقانی به عنوان اولین سخنران انتخاب شد. او در این سخنرانی ضمن ارائۀ تفسیری کوتاه از سورۀ مدثر، بر اصول مبارزه بر پایه مکتب اسلام تأکید کرد و برخورداری از حسننیت، صمیمیت و دوری از هرگونه حبّ قدرت و ریاست را برای به سرانجام رساندن مسئولیت بزرگی که اعضای جبهه ملی به دنبال تحقق آن بودند، ضروری دانست.
این کنگره در منزل حاج حسن قاسمیه برگزار شده و یکی از مهمترین کنگرههای جبهه ملی بوده است. ریاست کنگره با اللهیار صالح بود و نواب رئیس، کریم سنجابی و مهدی آذر بودند. در این کنگره علیرغم بحثها و برخی موافقتها، عضویت نهضت آزادی که آیتالله طالقانی از رهبران آن بود، در جبهه ملی دوم پذیرفته نشد.
کلیه حق و حقوق برای مجتمع فرهنگی آیت الله طالقانی محفوظ می باشد.
